Zamek w Krasiczynie – perła renesansu, uroki Ziemi Przemyskiej
Oprac.: M. Niedźwiecki
Początki budowy (XVI–XVII w.)
Zamek w Krasiczynie, położony nad rzeką San, około 10 km na zachód od Przemyśla, został wzniesiony na przełomie XVI i XVII wieku przez ród Krasickich, herbu Rogala. Inicjatorem budowy był Stanisław Krasicki, kasztelan przemyski, a ukończył ją jego syn Marcin Krasicki, wojewoda podolski i sekretarz królewski.
Zamek został zaprojektowany jako nowoczesna rezydencja obronna w stylu renesansu i manieryzmu włoskiego, z czterema charakterystycznymi basztami: Boską, Papieską, Królewską i Szlachecką – symbolizującymi władzę duchowną i świecką.
Architektura i dekoracje
Zamek wyróżnia się pięknymi attykami, sgraffitami przedstawiającymi sceny biblijne, portretami władców, świętych i postaci mitologicznych. Wnętrza były bogato zdobione, a dziedziniec pełnił funkcję reprezentacyjną. Wokół zamku powstał park krajobrazowy i ogród włoski.
Ród Sapiehów i ich związek z Krasiczynem
Przejście zamku w ręce Sapiehów
Po Krasickich zamek kilkukrotnie zmieniał właścicieli. W XIX wieku przeszedł w ręce książąt Sapiehów, jednego z najpotężniejszych rodów magnackich Wielkiego Księstwa Litewskiego i Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
W 1835 roku zamek nabył Leon Sapieha, znany polityk, działacz gospodarczy i patriota. Za jego czasów rozpoczęto remonty i rewaloryzację obiektu, przywracając mu dawną świetność. Ród Sapiehów uczynił z Krasiczyna swoją rodową siedzibę.
Znani członkowie rodu Sapiehów związani z Krasiczynem
Leon Sapieha (1803–1878) – uczestnik powstania listopadowego, marszałek Sejmu Galicyjskiego, organizator linii kolejowej Galicyjsko-Karola Ludwika.
Władysław Leon Sapieha – kontynuował rozwój majątku i opiekował się zamkiem.
Adam Stefan Sapieha (1867–1951) – kardynał, arcybiskup krakowski, nazywany „księciem Kościoła”, wychowawca Karola Wojtyły (późniejszego papieża Jana Pawła II), urodził się właśnie na zamku w Krasiczynie.
XX wiek i losy zamku
Po II wojnie światowej majątek Sapiehów został znacjonalizowany. Zamek popadł w ruinę, jednak w drugiej połowie XX w. podjęto działania restauracyjne. Dziś jest to jedna z najcenniejszych budowli renesansowych w Polsce, otwarta dla turystów. Mieści się tu hotel, muzeum, park i miejsce wydarzeń kulturalnych.
Ród Sapiehów – zarys historii
Ród Sapiehów pochodził z Wielkiego Księstwa Litewskiego. Największe znaczenie osiągnął w XVII wieku. Wśród członków rodu byli:
Kanclerze i hetmani wielcy litewscy
Wojewodowie, biskupi, senatorowie
Wielcy właściciele ziemscy i mecenasi sztuki
Sapiehowie posiadali liczne rezydencje, m.in. w Kodniu, Różanie, Dereczynie, Lwowie, Wilnie i właśnie w Krasiczynie.
Ciekawostki
W baszcie Boskiej znajduje się kaplica, uznawana za jedną z najpiękniejszych prywatnych kaplic w Polsce – nazywana perłą polskiego renesansu.
Zamek ma również swoje tajemnice, jak zapewne większość magnackich rezydencji i zamków posiada on sekretne przejścia w ścianach zakryte boazerią i niewidoczne dla zwiedzającego. Czemu mogły one służyć? Bardzo często takie ułatwienia komunikacyjne służyły np. ucieczce w czasie ataku wroga. Mogły też ułatwić wśliźnięcie w sposób niezauważony do czyjejś alkowy….
Po wielu zmianach właścicieli i długoletnich remontach zamek w Krasiczynie cieszy zwiedzających przepychem zdobień i wyposażenia, ale również koncertami, które regularnie odbywają się na jego dziedzińcu. Turysta może również podziwiać przepiękny park z licznymi, egzotycznymi nasadzeniami. Właściciele wprowadzili tam oryginalną tradycję, że gdy rodziło się dziecko sadzili drzewo, a u jego stóp umieszczali murowaną tabliczkę z imieniem i datą narodzin. Miłośnicy życia wodnego mogą nakarmić ryby żyjące w parkowym stawie jak również kaczki i łabędzie.
Zamek w Krasiczynie wraz z przyległym zespołem parkowym stanowi niewątpliwą atrakcję i wpisuje się do kanonów Uroków Ziemi Przemyskiej.
